Bankacılıkta Aydınlatma Kusurları ve Başvuruların Cevapsız Bırakılması: 2019/122 Sayılı Karar Analizi
Kişisel Verileri Koruma Kurulu (Kurul), 02/05/2019 tarihli bu kararı ile kamu bankası niteliğindeki T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’ye karşı oldukça sert bir tavır sergilemiştir. Karar, sadece başvuruların cevapsız bırakılmasını değil, aynı zamanda bankanın aydınlatma metnindeki “gibi” ve “benzeri” şeklindeki muğlak ifadelerin hukuka aykırılığını tescil etmiştir.
1. Olayın Özeti: KEP ile Başvuru ve “Gibi”li Aydınlatma
Olay: Bir ilgili kişi, Ziraat Bankası’na Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) üzerinden başvurarak KVKK Madde 11 kapsamındaki haklarını kullanmak istemiştir. Ancak banka, kanuni 30 günlük süre içinde bu başvuruya cevap vermemiştir.
Ayrıca ilgili kişi, bankanın internet sitesindeki aydınlatma metninin mevzuata aykırı olduğunu iddia ederek Kurul’a şikayette bulunmuştur. Kurul’un inceleme için gönderdiği yazıya da banka tarafından cevap verilmemesi süreci daha ciddi bir boyuta taşımıştır.
2. Kurulun Hukuki Değerlendirmesi
Kurul, bankanın hem idari hem de teknik süreçlerindeki eksiklikleri şu başlıklarla analiz etmiştir:
A. Kurul Yazışmalarına ve Başvurulara Sessiz Kalınması
Banka, Kurum’un gönderdiği resmi yazıyı “amirine teslim” açıklamasıyla almasına rağmen ne ilgili kişiye ne de Kurul’a cevap vermiştir.
- Yaptırım: KVKK Madde 18/3 uyarınca, kamu kurumu niteliğindeki bu yapıda ihlale sebep olan ve denetim yükümlülüğünü yerine getirmeyen sorumlular hakkında disiplin hükümlerine göre işlem yapılmasına karar verilmiştir.
B. Aydınlatma Metnindeki Belirsizlikler (“Gibi” İfadeleri)
Bankanın sitesindeki metinde, verilerin hangi amaçlarla işlendiği sıralandıktan sonra “…gibi amaçlar kapsamında işlenmektedir” ifadesi kullanılmıştır.
- Tebliğ İhlali: Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Md. 5/g-h) uyarınca, aydınlatma metinleri belirli, açık ve net olmalıdır.
- Muğlaklık: “Gibi” ifadesi, ileride gündeme gelebilecek her türlü amaç için kapıyı açık bıraktığı ve kişiyi belirsizliğe ittiği için hukuka aykırı bulunmuştur.
C. Hukuki Sebeplerin Belirtilmemesi
Bankanın, işleme faaliyetlerini Madde 5 (genel veriler) ve Madde 6’da (özel nitelikli veriler) yer alan hangi işleme şartına (rıza mı, kanun mu, sözleşme mi?) dayandırdığını açıkça belirtmediği tespit edilmiştir.
3. Karar Sonucu: “Disiplin Süreci ve Metin Revizyonu”
Kurul inceleme neticesinde şu sonuçlara varmıştır:
- Banka bünyesindeki sorumlular hakkında disiplin soruşturması açılmasına,
- İlgili kişinin başvurusuna derhal cevap verilmesine,
- İnternet sitesindeki aydınlatma metninin, “gibi” gibi muğlak ifadelerden arındırılarak ve her bir veri kategorisi için hukuki sebepleri netleştirilerek Tebliğ’e uygun hale getirilmesi yönünde Bankanın talimatlandırılmasına,karar verilmiştir.
4. Özgür Eralp Perspektifi: “Hukukta ‘Gibi’ Olmaz, ‘Yani’ Olur”
Bilişim hukuku alanındaki tecrübemizde, kurumların hukuk birimlerinin “ileride başımız ağrımasın, her ihtimali kapsasın” diye aydınlatma metinlerini ucu açık yazdıklarını görüyoruz. Ancak KVKK’nın ruhu “belirlilik” üzerine kuruludur. Bir banka, verimi ne için kullanacağını bana kuruşu kuruşuna, maddesi maddesine söylemek zorundadır.
Bir yatırımcı avukat vizyonuyla uyarım şudur: Kamu bankası olmanız sizi KVKK denetiminden veya cezai sorumluluktan kurtarmaz. Aksine, kamu kaynaklarını yöneten bir kurum olarak “azami dikkat ve özen” göstermeniz beklenir. Bir dilekçeyi “amirine teslim” edip sistemin içinde kaybetmek, ilgili memurun siciline disiplin cezası olarak işlenir. Bankalar, aydınlatma metinlerini birer pazarlama broşürü değil, anayasal bir hakkın teslimi olarak görmeli ve metinlerinden tüm belirsizlikleri temizlemelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Banka aydınlatma metninde “verileriniz pazarlama vb. amaçlarla işlenir” yazabilir mi?
Hayır. “Vb.”, “gibi”, “benzeri” ifadeleri aydınlatma yükümlülüğünün ruhuna aykırıdır. Amaçlar tek tek ve açıkça sayılmalıdır.
2. KEP üzerinden yaptığım başvuruya banka cevap vermezse ne olur?
KEP resmi bir tebligat kanalıdır. 30 gün içinde cevap gelmezse Kurul’a şikayette bulunabilirsiniz. Kurul bu kararda olduğu gibi sorumlular hakkında disiplin süreci başlatabilir.
3. “Hukuki sebep” belirtmek ne anlama gelir?
Banka, “Verini işliyorum çünkü Bankacılık Kanunu emrediyor” veya “Verini işliyorum çünkü aramızdaki sözleşmenin gereği bu” gibi, işlemenin dayandığı kanun maddesini size göstermelidir.
4. Kamu bankasına neden para cezası kesilmedi?
KVKK Madde 18/3 uyarınca, kamu kurumlarına para cezası uygulanmaz. Bunun yerine, hatayı yapan veya denetlemeyen personel hakkında disiplin soruşturması açılması için resmi bildirim yapılır.
5. Aydınlatma metni güncellenince bana haber verilmeli mi?
Kural olarak aydınlatma metnindeki esaslı değişiklikler kullanıcılara duyurulmalıdır. Ancak en güvenli yol, işlem yapmadan önce güncel metni her zaman kontrol etmektir.
Kaynaklar
- KVKK Kurumu – 2019/122 Sayılı Karar Özeti
- 6698 Sayılı KVKK (Madde 11, 15 ve 18)
- Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ
Etiketler
KVKK, Ziraat Bankası, Aydınlatma Metni, Belirlilik İlkesi, Muğlak İfadeler, KEP Başvurusu, Disiplin Soruşturması, 2019/122 Sayılı Karar, Bilişim Hukuku, Özgür Eralp, Kamu Bankası Denetimi, Veri İşleme Şartları
Avukat-Hukuk Danışmanı,
Dijital İçerik oluşturucu,
Kitle fonlama girişimci ve yatırımcısı,
ODTÜ Felsefe Öğrencisi:)
AÖF Yönetim Bilişim Sistemleri Öğrencisi:),