Akademik İlanlarda Şeffaflık ve Mahremiyet Dengesi: 2019/389 Sayılı Karar Analizi
Kişisel Verileri Koruma Kurulu (Kurul), 26/12/2019 tarihli bu kararıyla üniversitelerin öğretim ve araştırma görevlisi alımlarında uyguladığı “liste usulü ilan” geleneğini KVKK standartlarına taşımıştır. Karar, liyakat gereği puanların ilan edilmesini kabul etmekle birlikte, bu verilerin tüm internet dünyası tarafından erişilebilir olmasını hukuka aykırı bulmuştur.
Olay: Üniversiteler, ilgili yönetmelik gereği kadro atamalarında adayların değerlendirme puanlarını internet sitelerinde yayımlamaktadır. Ancak bu durum, adayların isim, TCKN ve puan gibi verilerinin arama motorlarında (Google vb.) indekslenmesine ve yıllar geçse de silinmemesine neden olmaktadır. Kuruldan, bu uygulamanın KVKK’ya uygun olup olmadığı konusunda görüş talep edilmiştir.
2. Kurulun Hukuki Değerlendirmesi: “İlan Et ama İfşa Etme”
Kurul, akademik ilan süreçlerini KVKK’nın temel ilkeleri (Md. 4) üzerinden yeniden kurgulamıştır:
A. Veri Minimizasyonu ve Maskeleme
Adayların ad-soyad ve TCKN gibi bilgilerinin açıkça yazılması, o kişinin “belirlenebilir” kılınması anlamına gelir.
- Yöntem: Kurul, adayların ad ve soyadlarının orta kısımlarının veya TCKN’lerinin büyük bölümünün yıldızlanması (A** B**** , 11*******11)** gibi maskeleme yöntemlerinin kullanılmasını şart koşmuştur. Bu sayede sadece adayın kendisi, o satırın kendisine ait olduğunu anlayabilecektir.
B. Kimlik Doğrulama ve Güvenli Sorgulama
Kurul, listelerin bir PDF dosyası olarak herkese açık şekilde siteye asılmasını eleştirmiştir.
- Yeni Standart: Sonuçların, sadece adayların kendi kimlik bilgileriyle giriş yaparak görebilecekleri (ÖSYM sistemi gibi) bir sorgulama ekranı üzerinden açıklanması en doğru yöntemdir. Üçüncü kişilerin bu listelere tüm unsurlarıyla erişmesinde hukuki bir yarar bulunmamaktadır.
C. Saklama Süresi İlkesi
Veriler, mevzuatta öngörülen süre kadar (veya ilan amacı gerçekleşene kadar) sistemde tutulmalıdır. İlan amacı bittikten sonra bu listelerin internet ortamından kaldırılması, verinin “gereğinden fazla muhafaza edilmemesi” ilkesinin bir gereğidir.
D. Aydınlatma Yükümlülüğü (Md. 10)
Üniversiteler, adaylardan bu verileri toplarken; verilerin nerede, ne amaçla ve hangi yöntemle yayımlanacağı konusunda adayları en başta bilgilendirmek (aydınlatmak) zorundadır.
3. Karar Sonucu: “Maskeleme ve Kişiye Özel Sorgulama”
Kurul inceleme neticesinde;
- Akademik ilanlarda ad, soyad ve TCKN bilgilerinin mutlaka maskelenerek yayımlanması gerektiğine,
- Genel listeler yerine, kimlik doğrulaması ile sadece ilgili kişinin kendi sonucuna ulaşabildiği yöntemlerin tercih edilmesinin “mahremiyet odaklı” bir yaklaşım olacağına,
- Süreç hakkında adayların aydınlatılması gerektiğine,karar vermiştir.
4. Özgür Eralp Perspektifi: “Dijital Pano, Fiziksel Panodan Daha Tehlikelidir”
Bilişim hukuku alanındaki tecrübemizde, kurumların “Ama yönetmelik ilan et diyor” savunmasına çok sık rastlıyoruz. Ancak yönetmelik “ilan et” derken, “verileri Google botlarının kucağına at” demiyor. Fiziksel panoya asılan liste bir süre sonra sökülür, ancak internete yüklenen bir PDF dosyası sonsuza kadar birilerinin sunucusunda kalabilir.
Bir yatırımcı avukat vizyonuyla uyarım şudur: Üniversiteler ve kamu kurumları, teknolojik kolaylık (PDF yüklemek) ile hukuk (kişisel verilerin korunması) arasında bir seçim yapmak zorunda değildir. “Tasarımda Gizlilik” (Privacy by Design) ilkesi uyarınca, sonuç açıklama sistemlerini henüz kurarken maskeleme ve şifreli giriş özelliklerini eklemelidirler. Unutmayın, bir akademisyen adayının 10 yıl önceki sınav puanının internet aramalarında karşısına çıkması, kişinin gelecekteki kariyerini ve dijital itibarını zedeleyebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Üniversitem sınav sonuç listesini hala maskelemeden yayımlıyor, ne yapabilirim?
Bu Kurul kararını (2019/389) kanıt göstererek üniversiteye yazılı başvuru yapın ve verilerinizin maskelenmesini veya yayından kaldırılmasını talep edin. 30 gün içinde sonuç alamazsanız Kurul’a şikayet hakkınız doğar.
2. Listede ismimin A** B**** şeklinde görünmesi yeterli mi?**
Evet, Kurul bu yöntemi “kişinin kendisinin anlayabileceği ancak başkalarının teşhis edemeyeceği” yeterli bir maskeleme yöntemi olarak kabul etmektedir.
3. “Şeffaflık” gereği herkesin puanını görmem gerekmez mi?
Liyakat ve denetlenebilirlik açısından puanlar (maskeli isimlerle birlikte) ilan edilebilir. Ancak adayın kimliğini tüm dünyaya ifşa etmeden de bu şeffaflık sağlanabilir.
4. Eski ilanlardaki verilerimi sildirebilir miyim?
İlanın üzerinden makul bir süre geçmesine rağmen verileriniz hala internet aramalarında çıkıyorsa, veri sorumlusuna başvurarak “amacın gerçekleştiği” gerekçesiyle silinmesini isteyebilirsiniz.
5. KVKK başvurusu için ücret ödenir mi?
Hayır, üniversiteye yapacağınız bu tip düzeltme başvuruları tamamen ücretsizdir.
Kaynaklar
- KVKK Kurumu – 2019/389 Sayılı Karar Özeti
- 6698 Sayılı KVKK (Madde 4, 10)
- Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalar Hakkında Yönetmelik
Etiketler
KVKK, Üniversite İlanları, Maskeleme Yöntemi, Akademik Kadro Atamaları, Veri Minimizasyonu, 2019/389 Sayılı Karar, Bilişim Hukuku, Özgür Eralp, Sınav Sonuçları, Aydınlatma Yükümlülüğü, Dijital İtibar, Mahremiyet Odaklı Tasarım
Hukuki süreçlerinde başka bir merakın veya analiz edilmesini istediğin bir karar olursa sormaktan çekinme!
Avukat-Hukuk Danışmanı,
Dijital İçerik oluşturucu,
Kitle fonlama girişimci ve yatırımcısı,
ODTÜ Felsefe Öğrencisi:)
AÖF Yönetim Bilişim Sistemleri Öğrencisi:),
