7174 Sayılı Kapadokya Alanı Hakkında Kanun ve Uygulama Esasları

Nevşehir Kapadokya Bölgesi Özel İmar Kuralları ve Koruma Rejimi

Kapadokya bölgesinin eşsiz tarihi, kültürel değerleri ile jeolojik ve jeomorfolojik dokusunun korunması, planlanması ve yönetilmesi amacıyla 7174 sayılı Kapadokya Alanı Hakkında Kanun yürürlüğe konulmuştur. Bu kanun, Nevşehir sınırları içinde yer alan ve özel koordinatlarla belirlenen Kapadokya Alanında, genel imar mevzuatının ötesinde “sui generis” (kendine has) ve oldukça katı bir koruma rejimi öngörmektedir. Bu makalede, söz konusu kanunun getirdiği idari yapı, planlama yetkileri, mali muafiyetler ve idari para cezası yaptırımları hukuki perspektiften incelenmektedir.

1. Kapadokya Alan Başkanlığı’nın (İdare) Yıkım ve Tasarruf Yetkileri

Kapadokya Alanında geçiş dönemi koruma esasları, kullanma şartları, meri planlar ve Komisyon kararlarına aykırı hiçbir uygulama yapılamaz. Kanun kapsamında İdareye (Kapadokya Alan Başkanlığı) tanınan başlıca yetkiler şunlardır:

• Alanda tespit edilen her türlü aykırı uygulamanın giderilmesini sağlamak ve gerektiğinde aykırı uygulamaya konu yapı ile tesisleri yıkmak veya yıktırmak doğrudan İdarenin yetkisindedir.
• Kapadokya Alanında bulunan Hazine ile kamu kurum ve kuruluşlarının özel mülkiyetindeki taşınmazların satışı, kiraya verilmesi, trampası, arsa karşılığı inşaat yaptırılması ve irtifak hakkı kurulması işlemleri ancak İdarenin uygun görüşü alınarak gerçekleştirilebilir.
• İdare, Kapadokya Alanında ihtiyaç duyulması halinde kamulaştırma işlemlerini yapmaya yetkili kılınmıştır.

2. Kapadokya Alan Komisyonu ve Tek Elden Planlama

Bölgedeki planlama ve koruma kurulları yetkileri yeniden yapılandırılmıştır:

• Kapadokya Alanının bütününe ilişkin üst ölçekli plan İdarece hazırlanır veya hazırlatılır; bu plan Kapadokya Alan Komisyonunun uygun görüşü ve Kültür ve Turizm Bakanı onayı ile yürürlüğe girer.
• 7174 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra, Kapadokya Alanı içinde ilgili diğer idarelerce yeni plan onaylanamaz.
• 2863 sayılı Kanun ile kültür varlıklarını koruma bölge kurulları ile tabiat varlıklarını koruma bölge komisyonlarına verilen yetki ve görevler, Kapadokya Alanında doğrudan Komisyon tarafından kullanılır.
• Kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler ile gerçek ve tüzel kişiler, Komisyon kararlarına uymak zorundadır.

3. Mali Muafiyetler ve Kamu İhale Kanunu İstisnası

İdarenin faaliyetlerini hızlı ve etkin yürütebilmesi için ciddi mali istisnalar getirilmiştir:

• İdare; Harçlar Kanunu ve Belediye Gelirleri Kanunu gereğince alınan harçlardan, düzenlenen kâğıtlar yönünden damga vergisinden ve sahip olduğu taşınmazlar dolayısıyla emlak vergisinden muaftır.
• İdareye yapılan her türlü nakdî/ayni bağış ve yardımlar ile sponsorluk harcamalarının tamamı, vergi matrahının tespitinde beyan edilen gelirden veya kurum kazancından indirilebilir.
• İdarenin görevlerine ilişkin mal ve hizmet alımları ile yapım işleri, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi değildir (idari ihtiyaçlar hariç).

4. 7174 Sayılı Kanun Kapsamında Ağır İdari Para Cezaları

Kanunun 8. maddesi, bölgedeki izinsiz fiziki ve inşai uygulamalara karşı çok yüksek tutarlarda idari para cezaları düzenlemiştir:

• Kapadokya Alanında izinsiz yeni yapı yapılması, kaya oyma mekan yapılması veya yapıda kütle/gabari değiştiren kat ilavesi gibi uygulamalarda sit derecesi ve tescil durumuna göre yüz binlerce liradan başlayan cezalar öngörülmüştür.
• Planda mimari elemanların, dış cephe malzemelerinin, kapı/pencere boyutlarının izinsiz değiştirilmesi, çatı biçiminin veya taşıyıcı sistemin değiştirilmesi idari yaptırıma tabidir.
• Peri bacalarına veya doğal peyzaj değeri olan jeolojik oluşumlara fiziksel müdahalede bulunulması, izinsiz taş/toprak alınması, çevre ve peyzaj düzenlemeleri (kent mobilyası, bitkilendirme) yapılması ağır para cezaları ile neticelenmektedir.
• Bu idari para cezaları bizzat Başkan tarafından uygulanır ve İdareye gelir kaydedilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kapadokya Alanında kamu arazilerinin kiralanması kimin iznine tabidir? Hazine ile kamu kurumlarının özel mülkiyetindeki taşınmazların satışı, kiralanması veya irtifak hakkı kurulması İdarenin (Kapadokya Alan Başkanlığı) uygun görüşü alınarak yapılabilir. Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün yönettiği bazı vakıf taşınmazları bu hükümden istisnadır.

İzinsiz yapılan binaları yıkma yetkisi kime aittir? Kapadokya Alanında geçiş dönemi koruma esaslarına, planlara veya Komisyon kararlarına aykırı uygulamaları (yapı ve tesisleri) yıkmak veya yıktırmak doğrudan İdarenin yetkisindedir.

Alan Başkanlığı kamu ihalelerine tabi midir? İdarenin Kapadokya Alanına ilişkin faaliyetleri kapsamında yapacağı mal ve hizmet alımları ile yapım işleri 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi değildir; ancak kurumun kendi idari ihtiyaçlarına yönelik alımlar bu istisnanın dışındadır.

Kaynaklar

• 7174 Sayılı Kapadokya Alanı Hakkında Kanun, Kabul Tarihi: 23/5/2019, Resmî Gazete Tarihi: 1/6/2019, Sayı: 30791.

https://kapadokyaalan.ktb.gov.tr/documents/kapadokyaalanakanun.pdf