Küçüklerin KVKK Hakları: Ayırt Etme Gücü ve Veli Yetkisi (Karar: 2020/622)
Kişisel Verileri Koruma Kurulu (Kurul), 11/08/2020 tarihli bu kararıyla, 18 yaşından küçük bireylerin (küçüklerin) kişisel verileri üzerindeki haklarını bizzat kullanıp kullanamayacağı ve ebeveynlerin bu süreçteki rolünü medeni hukuk prensipleriyle harmanlayarak netleştirmiştir. Karar, “kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar” kavramının KVKK özelindeki yansımasını ortaya koymaktadır.
1. Olayın Özeti: Sağlık Raporu İmhası Talebi
Olay: 18 yaşını doldurmamış bir genç hakkında, gerçeğe aykırı düzenlendiği iddia edilen bir sağlık raporu mevcuttur.
- İlk Adım: Küçük adına babası, veri sorumlusuna (hastaneye/kuruma) başvurarak bu raporun imha edilmesini talep etmiştir.
- Cevapsızlık: Veri sorumlusu bu talebe 30 gün içinde cevap vermemiştir.
- Şikayet: Bunun üzerine, babanın başvurusu cevapsız kalınca şikayeti Kurul’a bizzat 18 yaşını doldurmamış ilgili kişinin kendisi yapmıştır.
Hukuki Soru: Veri sorumlusuna baba başvurmuşken, Kurul’a çocuk şikayet edebilir mi? 18 yaş altındaki biri bu hakkı tek başına kullanabilir mi?
2. Kurulun Hukuki Değerlendirmesi: “Nispi Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlı Hak”
Kurul, şikayeti kabul etmeden önce Medeni Kanun ve Anayasa çerçevesinde şu analizleri yapmıştır:
A. Ayırt Etme Gücü (TMK Md. 13 ve 16)
Hukukumuzda akla uygun davranma yeteneği olan herkes “ayırt etme gücüne” sahiptir. Ayırt etme gücü olan küçükler, “sınırlı ehliyetsiz” sayılırlar. Kural olarak borç altına giremezler ancak kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarını yasal temsilci (veli) onayı olmadan kullanabilirler.
B. Kişisel Veri Hakkının Niteliği
Kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı, kişinin maddi ve manevi varlığına ilişkin olduğu için kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır. Kurul bu hakkı iki kategoriye ayırmıştır:
- Mutlak Haklar: Sadece kişinin kendisi (veya veli rızasıyla kendisi) kullanabilir (Örn: Evlenme).
- Nispi Haklar: Küçük tarafından bizzat kullanılabileceği gibi, velinin de küçük adına ve hesabına kullanabildiği haklar (Örn: İsim düzeltme davası).
C. Çocuğun Üstün Yararı ve İrade Birliği
Kurul, kişisel veri hakkını “nispi kişiye sıkı sıkıya bağlı hak” olarak tanımlamıştır. Bu şu anlama gelir:
- Ayırt etme gücü olan çocuk, bu hakkı bizzat kullanabilir.
- Veli (ebeveyn) de çocuk adına bu hakkı kullanabilir.
- Somut olayda hem babanın başvurusu hem çocuğun şikayeti aynı amaca (raporun silinmesi) hizmet etmektedir; yani irade birliği vardır.
3. Karar Sonucu: “İnceleme Başlatılmasına”
Kurul inceleme neticesinde;
- Küçük ve babasının iradelerinin örtüştüğü,
- Her ikisinin de bu hakkı kullanmada yetkili kabul edilebileceği,
- Veri sorumlusuna başvuran ile Kurul’a şikayet edenin farklı olmasının (baba-çocuk ilişkisi ve ayırt etme gücü nedeniyle) usulen bir engel teşkil etmediği,Gerekçeleriyle, usul eksikliği görmeyerek şikayetin esastan incelenmesine karar vermiştir.
4. Özgür Eralp Perspektifi: “Dijital Dünyada Gençlerin Sesi”
Bilişim ve aile hukuku tecrübemizde, ebeveynlerin çocuklarının verileri üzerindeki mutlak hakimiyet kurma isteği ile gençlerin mahremiyet alanı arasındaki çatışmalara sıkça rastlıyoruz. Bu karar, Türk hukukunda gençlerin dijital mahremiyetleri üzerinde söz sahibi olduklarını tescil eden bir dönüm noktasıdır.
Bir yatırımcı avukat vizyonuyla uyarım şudur: Şirketler ve kurumlar (özellikle okullar, kurslar ve hastaneler), 18 yaş altındaki bir gencin verisinin silinmesi veya düzeltilmesi talebiyle karşılaştığında “Seni muhatap almam, baban gelsin” diyemezler. Eğer genç, ayırt etme gücüne sahipse (genellikle ortaokul-lise seviyesi ve üzeri), talebi bizzat sonuçlandırılmalıdır. Kurul, e-Nabız örneğinde olduğu gibi, çocuğun kendi verisini ebeveyninden bile gizleyebileceği bir hukuki altyapıyı desteklemektedir. Veri sorumluları için “küçük” kullanıcıları da birer “ilgili kişi” olarak ciddiyetle ele alma vaktidir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. 15 yaşındaki çocuğum okuldan kendi verilerinin silinmesini isteyebilir mi?
Evet. Ayırt etme gücüne sahipse (olayları kavrayabiliyorsa), KVKK kapsamındaki haklarını velisinin onayı olmadan bizzat kullanabilir.
2. Çocuğumun sağlık verilerini e-Nabız’dan görmemi engelleyebilir mi?
Evet. “Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik” uyarınca ayırt etme gücüne sahip çocuklar, ebeveynlerinin kendi sağlık kayıtlarına erişimini e-Nabız üzerinden izne tabi tutabilir veya kapatabilir.
3. Kurul’a şikayet ederken 18 yaş sınırı var mı?
Kurul, şikayetçinin ayırt etme gücünü esas alır. Eğer çocuk talebinin ne olduğunu ve hukuki sonucunu kavrayabiliyorsa, 18 yaşını doldurmasını beklemeye gerek yoktur.
4. Veri sorumlusu (hastane/şirket), çocuğun başvurusuna cevap vermezse ne olur?
Bu kararda olduğu gibi, Kurul süreci usulden reddetmez ve esasa girer. Veri sorumlusu cevap vermediği için idari para cezası riskiyle karşı karşıya kalır.
5. Velinin (annenin/babanın) çocuk adına yaptığı her başvuru geçerli midir?
Kural olarak veli, çocuğun temsilcisidir. Ancak çocuk ayırt etme gücüne sahipse ve velinin talebi çocuğun zararına veya çocuğun iradesine açıkça zıt ise durum tartışmalı hale gelebilir. Somut olayda “irade birliği” (ikisinin de silme istemesi) kararı kolaylaştırmıştır.
Kaynaklar
- KVKK Kurumu – 2020/622 Sayılı Karar Özeti
- 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu (Madde 13, 16)
- 6698 Sayılı KVKK (Madde 11, 14, 15)
- Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik (Madde 8)
Etiketler
KVKK, Küçüklerin Hakları, Ayırt Etme Gücü, Veli Yetkisi, Sağlık Verisi İmhası, Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlı Hak, 2020/622 Sayılı Karar, Bilişim Hukuku, Özgür Eralp, Çocuk Mahremiyeti, e-Nabız Verileri, Şikayet Usulü
Avukat-Hukuk Danışmanı,
Dijital İçerik oluşturucu,
Kitle fonlama girişimci ve yatırımcısı,
ODTÜ Felsefe Öğrencisi:)
AÖF Yönetim Bilişim Sistemleri Öğrencisi:),