Yapay Zeka Buluşlarında Devrim: İngiltere Yüksek Mahkemesi “Yazılım Engelini” Kaldırdı!

Yapay zeka (AI) tabanlı bir sistem icat ettiğinizde, bunu “patent” ile koruyabilir misiniz? Yıllardır bu sorunun cevabı koca bir “belki” idi. Ancak 11 Şubat 2026 tarihinde İngiltere Yüksek Mahkemesi (UKSC), Emotional Perception AI Ltd davasında verdiği kararla oyunun kurallarını kökten değiştirdi.

Dava Neyle İlgiliydi?

Dava konusu buluş, müzik dosyalarını sadece türüne göre değil, dinleyicide uyandırdığı “duygusal tepkilere” göre analiz edip öneren bir Yapay Sinir Ağı (ANN) sistemiydi. İngiltere Patent Ofisi (UKIPO), “Bu sadece bir bilgisayar programıdır, patentlenemez” diyerek başvuruyu reddetmişti.

Yüksek Mahkeme Neyi Değiştirdi? (Elveda Aerotel!)

Mahkeme, yaklaşık 20 yıldır uygulanan meşhur “Aerotel Testi”ni artık uygulamayacağını açıkladı. Bunun yerine, Avrupa Patent Ofisi (EPO) ile uyumlu olan “Herhangi Bir Donanım” (Any Hardware) yaklaşımını benimsedi.

Kararın can alıcı noktaları şunlar:

1. Donanım Varsa Engel Yok: Eğer bir yapay zeka sistemi bir donanım (bilgisayar, veri tabanı veya ağ) üzerinde çalışıyorsa, o artık “sadece bir program” değildir; teknik bir karakter kazanmıştır.
2. ANN Bir Program mıdır? Mahkeme, yapay sinir ağlarının (ANN) bir bilgisayar programı tanımına girdiğini kabul etti ancak “asıl haliyle” (as such) ibaresini dar yorumlayarak, donanım üzerindeki uygulamanın patentlenebileceğine hükmetti.
3. Yeni Analiz Basamağı: Mahkeme, buluşun “yeni” ve “buluş basamağına sahip” olup olmadığını incelemeden önce, teknik karaktere katkı sağlayan unsurların filtrelenmesi gerektiğini belirtti.

Türk Hukuku ve Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) İçin Ne Anlama Geliyor?

Türkiye’de 6769 sayılı SMK uyarınca, bilgisayar programları “buluş niteliğinde sayılmayan” unsurlar arasında yer alır. Ancak bu karar, Türk uygulayıcıları için şu ufku açıyor:

• Yapay zeka buluşlarını sadece “yazılım” olarak nitelemekten vazgeçmeliyiz.
• Buluşun teknik bir sorunu çözmek için donanımla nasıl etkileşime girdiğini vurgulamak, patent alma şansını artıracaktır.

Özgür Eralp’in Değerlendirmesi: Yapay zeka artık soyut bir kod yığını değil, fiziksel dünyada sonuç doğuran teknik bir araçtır. İngiltere Yüksek Mahkemesi’nin bu “eşik düşürme” operasyonu, teknoloji devlerinin İngiltere’yi bir “AI Patent Üssü” olarak görmesine neden olacak. Türkiye’nin de bu global yarışta geri kalmaması için benzer bir içtihat genişlemesine ihtiyacı var.

Faydalı Kaynaklar ve İleri Okuma

• İngiltere Yüksek Mahkemesi Kararı: Emotional Perception AI Ltd v Comptroller-General of Patents [2026] UKSC 3.
• TÜRKPATENT: Buluş Niteliğindeki Bilgisayar Programları İnceleme Kılavuzu.
• Avrupa Patent Sözleşmesi (EPC): Madde 52 (Buluşlar ve İstisnalar).
• İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ): Bilgisayar Uygulamalı Buluşların Patentlenmesi üzerine akademik çalışmalar.

---